Tijdens HYROX Beijing kreeg de Australische topatlete Joanna Wietrzyk na de sleds, tijdens de burpee broad jumps, te maken met fecale incontinentie. In gewone mensentaal: diarree ;-).
In plaats van snel naar het toilet te gaan, zette zij de wedstrijd voort. Ze poepte zichzelf onder, gebruikte daarna nog verschillende gedeelde materialen en won de race. De beelden gingen viraal en veroorzaakten flinke ophef.
Sommigen prezen haar doorzettingsvermogen. Anderen vonden het onbegrijpelijk dat HYROX haar niet uit de wedstrijd haalde.
De juridisch interessante vraag is dan ook niet zozeer wat de atlete had moeten doen, maar had HYROX moeten ingrijpen?
Wat mij betreft wel.
De zorgplicht van HYROX tegenover deelnemers
Niet zozeer als straf, en ook niet omdat iemand zich voor een onvrijwillige lichamelijke reactie zou moeten schamen. Wel omdat een sportorganisator een zorgplicht heeft tegenover álle deelnemers. Van een organisator mag namelijk worden verwacht dat hij redelijke maatregelen neemt tegen voorzienbare risico’s. Daarbij spelen onder meer de ernst van het mogelijke gevaar, de kenbaarheid daarvan en de mogelijkheid om snel en effectief in te grijpen een rol.
Bij HYROX vindt de wedstrijd grotendeels plaats in een afgesloten binnenruimte. Deelnemers volgen hetzelfde parcours en gebruiken kort na elkaar dezelfde roeimachines, kettlebells, sandbags, wall balls en andere materialen.
Zodra zichtbaar ontlasting op het parcours of de materialen terechtkomt, gaat het niet meer uitsluitend om de gezondheid en autonomie van één atleet. Er ontstaat ook een concreet hygiëne- en gezondheidsrisico voor andere deelnemers.
Daarmee was ingrijpen naar mijn mening noodzakelijk.
Waarom de wedstrijdleiding had moeten ingrijpen
Juist tijdens een zware wedstrijd kan niet zonder meer van een atleet worden verwacht dat zij zelf de meest objectieve beslissing neemt. De prestatiedrang en adrenaline zijn hoog.
Daarvoor zijn er wedstrijdleiders en medische functionarissen. Zij moeten niet alleen toezien op tijden, herhalingen en penalty’s, maar moeten ook ingrijpen wanneer de veiligheid of gezondheid van andere deelnemers in gevaar komt.
HYROX heeft inmiddels zelf erkend dat niet tijdig is gehandeld. Medeoprichter Moritz Fürste bood excuses aan en kondigde nieuwe procedures aan.
De regels bepalen nu expliciet dat een wedstrijdleider een deelnemer uit de race mag halen wanneer bloed, braaksel, urine of ontlasting een risico vormt voor die deelnemer of voor anderen. Daarmee erkent HYROX feitelijk dat de bestaande protocollen op dit punt tekortschoten.
Hoe zit dit bij andere sporten?
Ook bij andere sportdisciplines kampen sporters weleens met opspelende maag- en darmproblemen. Bekende voorbeelden zijn triatleten die onderweg meer dan eens hun ontlasting hebben laten lopen. Toch is die situatie niet helemaal vergelijkbaar.
Een triatlon vindt grotendeels buiten plaats, over een langgerekt parcours. Atleten gebruiken tijdens het fietsen hun eigen materiaal en komen tijdens het lopen niet in aanraking met materialen die door een ander worden gebruikt.
Een dergelijk lichamelijk incident raakt daar daarom in de eerste plaats de atleet zelf. Bij HYROX vormt het gedeelde gebruik van materialen juist een wezenlijk onderdeel van de wedstrijd. Daardoor kan een persoonlijk medisch probleem vrijwel onmiddellijk een risico voor anderen worden.
Dat verschil is juridisch relevant.
Had HYROX Wietrzyk tegen zichzelf moeten beschermen?
De zorgplicht van HYROX strekte naar mijn mening verder dan alleen de bescherming van de andere deelnemers. Mogelijk had HYROX ook Wietrzyk tegen zichzelf in bescherming moeten nemen.
In het heetst van de strijd koos zij ervoor door te gaan. Juist op zo’n moment, wanneer prestatiedrang en adrenaline de overhand krijgen, is het aan de wedstrijdleiding om een grens te trekken die een atleet zelf niet meer kan of wil trekken.
Wietrzyk is immers niet zomaar een deelneemster. Zij is een absolute topatlete en houdster van het wereldrecord. Toch zal haar naam voorlopig niet alleen met haar uitzonderlijke prestaties worden verbonden, maar ook of misschien wel vooral met dit incident.
Door tijdig en discreet in te grijpen, had HYROX haar ook kunnen beschermen tegen de wereldwijde verspreiding van deze vernederende beelden.
De gevolgen voor Wietrzyk kunnen bovendien verder gaan dan alleen reputatieschade. Zij wordt gesponsord door Puma. Ik vraag mij af of Puma erg blij zal zijn dat een van zijn atleten op deze wijze in het nieuws is gekomen. Puma heeft daarover vooralsnog geen officiële verklaring afgelegd.
Ook dat laat zien hoe groot de gevolgen kunnen zijn van een beslissing die een atleet tijdens een wedstrijd in enkele seconden neemt. Eén verkeerde keuze kan voor een topsporter langdurige sportieve, persoonlijke én commerciële consequenties hebben.
Goed wedstrijdleiderschap betekent soms stoppen
Dit maakt de kwestie uiteindelijk niet alleen een zaak van hygiëne en aansprakelijkheid, maar ook van goed wedstrijdleiderschap en de zorg die een organisator tegenover zijn atleten behoort te betrachten.
Soms betekent goed wedstrijdleiderschap niet dat je een atlete helpt om koste wat kost te finishen, maar dat je haar op tijd tegen haarzelf beschermt.
En wat vindt Wietrzyk er zelf van?
Inmiddels heeft Wietrzyk zelf een verklaring uitgebracht. Daarin biedt zij haar excuses aan de andere deelnemers, de toeschouwers en de organisatie aan. Zij benadrukt dat zij zich bij de start van de wedstrijd volledig fit voelde en geen enkele reden had om te verwachten dat zij tijdens de race ziek zou worden.
Terugkijkend erkent zij echter dat zij van het parcours had moeten stappen. Zij neemt verantwoordelijkheid voor haar beslissing om door te gaan en zegt de overlast en het ongemak dat daardoor voor anderen is ontstaan oprecht te betreuren.
Wietrzyk heeft bovendien besloten zich met terugwerkende kracht uit de wedstrijd terug te trekken en afstand te doen van de behaalde punten. Zij schrijft dat zij uit het incident heeft geleerd dat er meer is in het leven dan wedstrijden en dat een atleet ook moet weten wanneer het tijd is om te stoppen.
Dat zij achteraf zelf tot deze conclusie komt, siert haar. Tegelijkertijd onderstreept haar verklaring precies waarom de wedstrijdleiding tijdens de race had moeten ingrijpen. Een atleet kan onder invloed van adrenaline en prestatiedrang een verkeerde beslissing nemen. De organisatie moet op zo’n moment het overzicht bewaren en voorkomen dat die beslissing gevolgen heeft voor de atleet zelf én voor anderen.
